ABD’de Başkanlık Sistemi Nasıl İşliyor?


abd

 

Serhat ErkmenAhi Evren Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Serhat Erkmen, ABD’de ki başkanlık sistemini, başkanın ve adayların nasıl seçildiği hakkında bilgi verdi.

ABD’deki başkanlık sistemi bu ülkenin tarihsel sürecinin bir ürünüdür. Çok güçlü bir başkan var bu doğru. Ortaçağ’da herhangi bir kraldan daha güçlü bir başkan var. Diğer yandan ise ABD’deki başkanlık sistemi tamamen güçler ayrılığı üzerine kurulmuştur.

Başkan nasıl seçiliyor?

İki parti aday çıkartıyor aslında iki parti dışında da adaylar çıkabilir bunda kısıtlama yok. ABD‘de seçimin doğasında iki liderin ön plan çıkıp birbirleri ile yarışmasına dönüşüyor.

Halk doğrudan seçmiyor, halk seçicileri seçiyor. Seçiciler ise hangi başkana oy vereceklerini seçilmeden önce açıkladıkları için dolaylı yoldan halk başkanı seçiyor. 538 kişi içerisinden 270 kişinin oyunu alan başkan oluyor. Seçildikten sonra nadiren de fikir değiştiren oluyor, siyaseten etik değil ve fikir değiştiren belli oluyor.

Çok uzun ve çok para gerektiren bir seçim kampanyası var. Diğer ülkelere bakılırsa son 3 ay içerisinde yarışa girilir ya da son 3 ayda yoğunlaşan bir yarış vardır.

Adaylar nasıl belirleniyor?

Adaylar kendi içerisinde eyaletler bazında yarışıyorlar. Adaylıklarını ilan edilen kişiler parti içerisinden seçiciler tarafından seçiliyorlar. Çok uzun ve meşakkatli bir süreç olduğu için önemli göstergelerden bir tanesi adayların ne kadar kampanyalar için bağış toplayacaklarıdır. ABD’de kampanya bağışı önemli bir kavramdır.

ABD kapitalizmin her yönüyle merkezi durumunda. Bu anlamda bakıldığında rekabetin içerisine koşulları çok net ve açık bir şekilde tanımlanan ve federal mahkeme tarafından çok sıkı şekilde incelenen para toplama sistemleri var.

Yasama yürüme ve yargı birbirini kontrol ediyor

Başkan yürütmenin başı olarak çok güçlü ama yasama yetkisi yok. Yasama yürütme ve yargı birbirini kontrol edebilecek denge ve fren mekanizmasında işliyor. Bizde ki Anayasa Mahkemesinin karşılığı ABD’deki federal mahkemenin üyelerini atıyor ama bir kez atandıktan sonra bu üyeler kendilerini istemediği sürece görevlerinden ayrılabiliyorlar. İsterlerse 70 yaşından sonra görevlerini bırakabiliyorlar.

Başkan bazı yasamaları veto edebiliyor ancak veto yetkisi sadece belirli konularda kullanabiliyor. Karşılığında kongre başkan üzerinde yargılama hakkı da var. Bu anlamda bakıldığında çok güçlü başkan.

Başkan çok geniş yetkilere sahip ama çok dikkatli adım atması lazım

Yasama ile yürütme arasındaki ayrım çok net. Yasama yürütme yargı ayrı olduğu için kendi kendisini toparlayan bir sistemdir. ABD’de başkanlar 2 defadan başka aday olamıyor. Geçmişte bu kural yazılı bir kural değildi. 1950’li yıllarda değiştir. Bu kadar güçlü bir başkanın ömür boyu bu makamda kalması diktatörlük olacağından 2 defa seçim kuralı uygulanıyor.

Katı, güçlü yazılı bir anayasa ile ülkeyi yöneten güçlü ve kuvvetler ayrılığına dayalı bir sistem var ABD’de . Bütün bunlar dünyanın en güçlü ülkesinde meydana geldiğinde herkes için dikkat çekici oluyor. ABD’de de meydana gelen bir seçimin dünyada etkilemeyeceği bir ülke neredeyse yok.

ABD’de çok derin ideolojik ayrımlar yok partiler arasında. Pragmatik sistem kurulmuş durumda bu sisteme karşı olanlar şüphe ile karşılanıyor ona ilişkin kaygılar ortaya çıkıyor, değişik sorunlara neden olacağı için kamuoyunda da kabul edilmiyor.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

reset password

Geri
log in